Views: 0 Omuwandiisi: Site Editor Obudde bw'okufulumya: 2022-08-13 Ensibuko: Ekibanja
Okusinziira ku likoda y’okunoonyereza gye buvuddeko eyafulumizibwa ekitongole ekinoonyereza ku by’obugagga ebizzibwawo ekya REN21, obusobozi bwa Buyindi obwateekebwawo mu masannyalaze agazzibwawo obwateekebwa mu nkola mu 2021 bulinnye okutuuka mu kifo eky’okusatu mu nsi yonna, oluvannyuma lwa China ne Russia. Buyindi efulumizza emirimu gya GW 15.4 egy’amasannyalaze agazzibwawo mu mwaka gwa 2021, okusinziira ku likodi ya REN21 eya Renewable Energy 2022 - International Status Record.

Wabula REN21 yalabula mu likodi yaayo nti enkyukakyuka mu masannyalaze amayonjo mu nsi yonna tennaba kulabika, ng’ebigendererwa ebimu ebikulu eby’obutonde bw’ensi tebiyinza kutuukirira mu mwaka gwa 2030.
Mu 2nd fifty percent of 2021, entandikwa y’ekizibu ky’amaanyi yalabibwa. Kino kyayongera okusajjuka olw’obukuubagano wakati wa Russia ne Ukraine ku ntandikwa ennyo ya 2022 era n’okukankana kw’eby’obugagga mu nsi yonna okutabangawo.

REN21 exec director Rana Adib yategeezezza nti wadde ng’amawanga amalala geewaddeyo okufulumya omukka ogufuluma mu bbanga nga teguliiko zero buli mwaka, ekituufu kiri nti amawanga mangi gakyakozesa amafuta g’ebintu ebikadde era era gakwata n’amafuta, ggaasi, n’amanda ebisingawo.

Likodi yayogera nti obusobozi bw’okuteekawo ebifo by’amasannyalaze g’amazzi mu Buyindi mu 2021 buli 843MW, ekireeta obusobozi bw’omuwendo gwonna ogugenda mu maaso ogussibwa ku 45.3 GW.
Buyindi ye katale ka 2 mu Asia mu bunene mu kukola amasannyalaze g’enjuba era ye katale ka 3 mu bunene mu kukola amasannyalaze g’enjuba (13GW yayongerwako mu 2021). Obusobozi bwayo obw’okuteekawo enkola y’enjuba eyateekebwawo awamu buli GW 60.4 era nayo egenda kusukka Girimaani (59.2 GW) mu 2021. Buyindi kati erina GW 40.1 ez’amasannyalaze g’empewo agateekeddwawo, nga yakubiri ku Amerika, China, ne Girimaani.
Lipoota y’okunoonyereza eya buli mwaka efulumizibwa ekitongole kya REN21 yeekenneenya enkola y’okuyiwa amasannyalaze agazzibwawo mu nsi yonna.

Lipoota ya 2022 efulumiziddwa olwaleero, ye lipoota ya REN21 ey’omulundi ogwa 17 ogw’omuddiring’anwa buli mwaka. Era, kiraga abakugu mu katale k’eby’obugagga ebizzibwawo kye babadde balabula ebikwata ku: Omugabo gwonna ogw’amasannyalaze agazzibwawo mu nkozesa y’amasannyalaze agasembayo mu nsi yonna gufuuse mukadde. Okuva ku bitundu 10.6% mu 2009 okutuuka ku bitundu 11.7% byokka mu 2019, enkyukakyuka y’enkola y’amasannyalaze mu nsi yonna okudda ku by’obugagga ebizzibwawo tennabaawo.

Mu katale k’amasannyalaze, enkulaakulana y’ebiwandiiko mu kukola amasannyalaze agazzibwawo mu nsi yonna (314.5 GW eyassibwa mu 2021, yalinnye ebitundu 17% bw’ogeraageranya ne 2020) n’okukola amasannyalaze gonna (TWh) n’okutuusa kati tesobola kutuukana na kwongera kwa bitundu 6% mu nkozesa y’amasannyalaze okutwalira awamu.
Mu kunyogoza n’okufumbisa, omugabo gw’amasannyalaze agazzibwawo mu nkozesa y’amasannyalaze agasembayo gweyongera okuva ku bitundu 8.9% mu 2009 okutuuka ku bitundu 11.2% mu 2019.
Mu by’entambula, ng’omugabo gw’amasannyalaze agazzibwawo agakozesebwa gweyongedde okuva ku bitundu 2.4% mu 2009 okutuuka ku bitundu 3.7% mu 2019, enkulaakulana eno egenda mpola naddala yeeraliikiriza kubanga omulimu guno gukola kumpi kimu kya kusatu eky’amasannyalaze agakozesebwa mu nsi yonna.

Omulundi ogusoose, lipoota eno egaba maapu y’ensi yonna ey’emigabo gy’amasannyalaze agazzibwawo okusinziira ku mawanga era eraga enkulaakulana mu mawanga agamu amakulu.
Likodi eraga nti wadde nga gavumenti za federo zikoze okwewaayo okupya okungi eri net no, amawanga agamu tegavvuunudde bulungi mu bikolwa.
Nga olukiiko lw’amawanga amagatte olw’okukyusa embeera y’obudde (COP26) terunnabaawo mu November 2021, amawanga 135 mu nsi yonna gaali gasuubizza okutuuka ku 2050 we gunaatuukira nti omukka ogufuluma mu mbeera y’obudde tegujja kufuluma.

Amawanga 84 gokka ku gano ge galina ekiruubirirwa ky’ebyenfuna okutwalira awamu eky’amasannyalaze agawangaala, ate 36 gokka ge galina ekiruubirirwa ky’amasannyalaze agawangaala 100%.
Omulundi ogusoose mu maaso g’olukiiko lw’amawanga amagatte olw’embeera y’obudde, ekirangiriro kya COP26 kyalaga obwetaavu bw’okukendeeza ku kukozesa amanda, naye ate tekyasabye kukendeeza ku nkozesa y’amanda oba ensibuko y’amafuta agatali gazzibwawo mu kigendererwa.
Ebiwandiiko by’okunoonyereza biraga bulungi nti amawanga gagenda kukola kaweefube munene okutuuka ku kwewaayo kwago okwa web zero, emisono egimu egyekuusa ku ssenyiga wa Covid-19 gye gitannaba kukozesebwa.
Nga tetufaayo ku nkola enkulu ez’okuzzaawo amasannyalaze agatali ga bulabe eri obutonde bw’ensi mu nsi nnyingi, okuddamu okunywevu mu by’enfuna mu 2021 (5.9% enkulaakulana ya GDP y’ensi yonna) kivaamu okweyongera kwa 4% mu masannyalaze agasembayo, ekiziyiza enkula y’okukola amasannyalaze agazzibwawo.
Wakati wa 2009 ne 2019, China gye yasembayo okukozesa amasannyalaze yalinnya ebitundu 36%. Okulinnya okusinga obunene mu nkozesa y’amasannyalaze mu nsi yonna mu 2021 kugenda kuva mu mafuta agatali gazzibwa buggya. Kino kyavaamu okweyongera okusinga obunene mu bucaafu obufulumizibwa.
Obuseere bw’ensibuko y’amafuta agatali gazzibwawo bukoma mu 2021 ng’emiwendo gy’amasannyalaze gisinga kulinnya, okusinziira ku buzibu bw’amafuta mu 1973.