Views: 0 Omuwandiisi: Site Editor Obudde bw'okufulumya: 2023-08-10 Ensibuko: Ekibanja
Okukola amasannyalaze g’ekitangaala, nga tukozesa ekikolwa ky’ekitangaala ku nsengekera za semikondokita, kukyusa butereevu amasoboza ag’amaaso okufuuka amasoboza ag’amasannyalaze. Tekinologiya ono alimu ebitundu bisatu ebikulu: solar panels (modules), controllers, ne inverters. Ebitundu bino, okusinga ebikolebwa ebintu eby’obusannyalazo, byegattira wamu ne bifuuka enkola y’okukola amasannyalaze ag’ekitangaala (photovoltaic power generation system).

Olw’ebirungi byago eby’enjawulo, amaanyi g’enjuba gafunye ekitangaala. Emisinde gy’enjuba emingi gizze givaayo ng’ensibuko y’amasoboza enkulu, nga girimu engeri ng’okubeerawo okutaliiko kkomo, engeri ezitaliimu bucaafu, okugula ebbeeyi, n’okutuuka ku bintu ebitaliiko bukwakkulizo. Amasoboza g’enjuba agayingira ku ttaka gasobola okutuuka ku miwendo egy’ekitalo egya MWhm 800 buli sikonda. Ebintu ebisikiriza eby’amaanyi g’enjuba bye bifudde amafuta mu nkola yaago ey’okukula okuva mu myaka gya 1980.


Ku musingi gw’okukola amasannyalaze g’ekitangaala (photovoltaic power generation) kwe kuli ekikolwa ky’amasannyalaze g’ekitangaala (photoelectric effect) munda mu semikondokita. Ku butangaavu obuva mu butangaavu, semikondokita zino zinyiga amasoboza ne zisumulula obusannyalazo. Amasoboza gano agasumuluddwa bwe gawangula empalirizo ezisiba munda mu atomu, gakola akasannyalazo. Silikoni, n’obusannyalazo bwayo obuna obw’ebweru, ekyuka n’efuuka semikondokita ez’ekika kya N nga eyingiziddwa obusannyalazo butaano obw’ebweru okuva mu elementi nga phosphorus. Okwawukana ku ekyo, boron efulumya semikondokita ez’ekika kya P. Okukwatagana kwa semikondokita ez’ekika kya P ne N kuleeta enjawulo ya potensiya, ne kizaala obutoffaali bw’enjuba. Omusana bwe gukuba ku nkulungo ya PN, akasannyalazo kakulukuta okuva ku ludda olw’ekika kya P okudda ku ludda olw’ekika kya N.
Enkola y’amasannyalaze g’ekitangaala, ekintu ekikulu ennyo mu fizikisi, kyeyoleka ng’ebintu ebimu binyiga amasoboza okuva mu mayengo g’amasannyalaze agasukka mu firikwensi eyeetongodde, ne bikola akasannyalazo —amasannyalaze ag’amaaso.

Okukola silikoni ow’ekika kya polycrystalline kutuuka ku ntikko mu bikuta, ebitundutundu, ne silikoni wafers, oluvannyuma ne birongoosebwa. Okuyingiza obungi obutonotono obwa boron ne phosphorus ku silikoni wafer kikola ensengekera ya PN. Oluvannyuma okukuba ebitabo mu silika akatimba, okusiiga ekikuta kya ffeeza ekikwatagana obulungi, okusiiga, okusiiga ebyuma eby’emabega, n’okusiigibwa okusiiga okuziyiza okutunula bimaliriza okukuŋŋaanyizibwa kw’obutoffaali bw’enjuba. Obutoffaali buno bugattibwa ne bufuuka modulo, ne buzingibwa mu kisenge kya aluminiyamu nga buliko endabirwamu ezibikka mu maaso, ne buteekebwamu obuuma obuyitibwa electrodes emabega. Kino bwe kigattibwako ebyuma ebiyamba, kikola enkola y’okukola amasannyalaze ag’ekitangaala. Okukyusa DC-to-AC kyetaagisa inverter, okusobozesa okufuyira amasannyalaze mu giridi y’olukale oba okutereka bbaatule. Ebitundu bya bbaatule bitera okukola ebitundu 50% ku nsaasaanya y’enkola, ng’ebisigadde birimu ebikyusa, ssente z’okussaako, ebitundu ebiyamba, n’ensaasaanya endala.


Mu mbeera y’amasannyalaze aga bulijjo amatono mu nsi yonna, amaanyi g’enjuba gavaayo ng’ettaala. China gy’etereka amafuta g’ebintu ebikadde (fossil fuel reserves) eriko enkomerero bw’ogeraageranya n’amafuta g’ensi yonna, nga gayimiridde ku bitundu 10% byokka. Amasoboza g’enjuba, ekintu ekiyinza okuddamu okujjuzibwa, ekitali kya bulabe, ekitaliimu maloboozi, era ekitaliimu bucaafu, tegakoma ku buzibu bwa bitundu. Enkozesa yaayo ekwata ku busolya, ebitundu ebirimu ettaka erizibu, n’ebirala. Amasoboza g’enjuba gaggyawo obwetaavu bw’okukozesa amafuta n’okukola amasannyalaze mu kifo, nga gakwatagana bulungi n’enkola z’amasannyalaze ez’ekiseera ekiwanvu.
Bw’ogeraageranya n’amasannyalaze ag’ebbugumu aga bulijjo, okukola amasannyalaze ag’ekitangaala (photovoltaic power generation) kyewaanira ku birungi ebiwerako:

1:Tewali bulabe bwa buzaale
2:Eri mu bulabe ddala era yeesigika, terimu maloboozi na bucaafu
3:Etayita mu buzibu bw’ebitundu, esaanira ebifo eby’enjawulo

4:Etaliimu mafuta, okumalawo obwetaavu bw’okukola amasannyalaze mu kifo
5:Ewa amaanyi ag’omutindo ogwa waggulu
6:Ekikkirizibwa mu nneewulira abakozesa
7:Enkola y’okuzimba mu bwangu n’okukola amaanyi mu ngeri etali ya ssente nnyingi
Kyokka okukola obuuma obukozesa amasannyalaze g’enjuba kuyinza okutwala amaanyi amangi era nga kwonoona obutonde bw’ensi. Enkola y’okukola amasannyalaze g’enjuba mu kiseera kino wadde nga ya mugaso eri ensi yonna, esobola okuleeta obucaafu ebweru ate nga zifuula obucaafu mu ggwanga. Okukola ekyuma ekikuba enjuba ekya mmita emu x mmita emu n’ekitundu kyetaagisa okwokya amanda agasukka mu kkiro 40, so ng’ate amabibiro g’amasannyalaze ag’ebbugumu aga China agasinga okukola obulungi gasobola okukola amasannyalaze ga kWh 130 nga gakozesa amanda ge gamu. Ate era, okusoomoozebwa kuliko:
1:Amasoboza amatono nga kyetaagisa okukozesa ettaka ennyo
2:Okufulumya amaanyi agakyukakyuka okusinziira ku mbeera y’obudde
3:Ensimbi z'omulembe ezisingako bw'ogeraageranya n'amasannyalaze ag'ebbugumu
4:Enkola ezitali za mukwano mu butonde bw’ensi ku bipande bya photovoltaic


Amasannyalaze agakola amasannyalaze ag’ekitangaala agatali ga bulijjo, era agamanyiddwa nga okukola amasannyalaze agava ku mudumu, galimu ebipande by’enjuba, ebifuga, ne bbaatule. Mu mbeera ezeetaaga amaanyi ga AC, inverter yeetaagibwa nnyo. Eweereza emirimu nga amasannyalaze g’oku kyalo mu bitundu ebyesudde, enkola z’amasannyalaze g’omu maka ag’enjuba, amasannyalaze aga siginiini y’empuliziganya, okukuuma katodi, n’okutaasa enguudo amasannyalaze g’enjuba.

Okukola amasannyalaze g’amasannyalaze agayungibwa ku mutimbagano kukyusa amasannyalaze ga DC okuva ku bipande by’enjuba okudda mu masannyalaze ga AC agatuukana n’omutindo gw’amasannyalaze ga munisipaali nga gayita mu inverter eziyungiddwa ku mudumu. Okugabanya kuno kuzingiramu enkola ezirina n’ezitaliiko kutereka bbaatule.
Enkola eziyungiddwa ku mudumu nga zirina bbaatule ziwa ebintu ebitereezebwa era zisobola okuyungibwa oba okukutula ku mudumu gw’amasannyalaze nga bwe kyetaagisa. Ziyinza okukola nga emergency backup nga amasannyalaze gavuddeko. Enkola ng’ezo zitera okuteekebwa mu bizimbe by’okusulamu. Ku luuyi olulala, enkola eziyungiddwa ku giridi ezitaliiko bbaatule ziwa enteekateeka y’amasannyalaze n’emirimu gy’okutereka era nga zitera okukozesebwa mu kussaako ebinene.

Okukola amasannyalaze ag’ekitangaala agasaasaanyizibwa kuzingiramu enkola entonotono ez’amasannyalaze g’ekitangaala mu bifo oba okumpi n’ebifo abakozesa okusobola okutuukiriza ebyetaago by’amasoboza ebitongole oba okunyweza omukutu gw’amasannyalaze oguliwo. Kirimu ebitundu nga ebipande bya photovoltaic, brackets, DC junction boxes, inverters eziyungiddwa ku grid, ne kabineti ezigaba amasannyalaze ga AC. Enkola eno ekola wansi w’obusannyalazo bw’enjuba, ekyusa amaanyi g’enjuba mu maanyi ga DC era n’etereeza bbalansi y’amasoboza ng’eyungibwa ku mudumu.